ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

183

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

شمارش عيبهاى نفسانى به وسيلهء آگاهى يافتن بر آنها و شكستن خيال نفس كه خود را كامل مىداند بطور كلى مشكل است پس از آن كه نفس را به داشتن عيبهاى بسيار شناخت [ شايسته است ] كه بداند دانش در ميان انسانها قسمت شده است و در هيچ يك از آنان به كمال نمىرسد جز با كمالاتى كه برايش جمع مىشود و هر كه فضيلتش از ديگرى باشد سزاوار است كه خودبين نباشد و بر ديگرى مباهات نكند و تمام اين درجات اگر چه در واقع ممكن است جز اين كه در بارهء بسيارى از مردم ناممكن است و در بارهء بيشتر مردم تحقّقش سخت و رسيدن به آن دشوار مىباشد ، و هر گاه چنان باشد وحشتى كه از عوامل و اسباب وحشت پديد مىآيد هميشگى ، نيرومند ، سخت درمان مىباشد به اين لحاظ كه درمان عواملش دشوار است پس قويترين و سختترين وحشت مىباشد چون نيروى معلول از نيروى علَّتش گرفته مىشود بنا بر اين راز فرمودهء امام بر تو روشن مىشود كه « بدترين وحشت خودبينى است » . اى برادر بر تو سزاوار است بعد از آن كه بر راز اين كلمه آگاه شدى ، به خود بيايى و متوجّه گردى كه ترك خودپسندى و كوشش در ريشه كن ساختن آن بر تو واجب مىباشد چون اين صفت عامل بزرگى از عوامل نابودى است پس در ذهنت اين چنين استدلال كن : خودبينى يك عامل از عواملى است كه جلو استعداد نفس را براى رسيدن به كمالات سعادت بخش مىگيرد و هر چيزى كه چنان باشد تركش واجب است و از شكل اول قياس نتيجه مىدهد كه ترك خودبينى واجب مىباشد ، مقدّمه اول ( صغرا ) با توجّه به آنچه بيان كرديم روشن است ، امّا مقدّمهء دوم ( كبرا ) طلب كمال سعادت بخش واجب است و عواملى كه مانع مىشود از آمادگى براى طلب كمال ، با آن مخالف است پس ترك آن عوامل وسيلهء به دست آوردن واجب است و هر چه واجب جز با آن محقّق نشود و در قدرت مكلَّف باشد ( مقدّمه واجب ) واجب است ، و تو پس از آن كه كيفيّت ريشه كن ساختن عجب را فهميدى مىدانى كه چه بايد انجام دهى ، و خدا سرپرست موفقيّت ماست و راهنمايى ما به راه درست از اوست . كلمهء بيست و نهم گفتار آن حضرت ( ع ) : اذا قدرت على عدوّك فاجعل العفو عنه شكرا للقدرة عليه . هر گاه بر دشمنت توانايى يافتى پس گذشت از او را سپاسگزارى براى قدرت يافتن